Otamning bu gapidan keyin hovlida turolmasdim. Qo‘shni qishloqdagi xolamnikida tong ottirib, ertalab shaharga qaytdim. Anjelika quchoq ochib kutib oldi. U meni eshigidan itarmaydigan yagona odam edi. Xo‘sh, ayt, qochib ketishimga nima hojat? Yaxshi yeb, yaxshi kiyib, o‘ynab-kulib yuribman. Mana, Oyxumor. Biz uni Olya deb ataymiz. O‘zi ham o‘rislarga o‘xshab ketadi. Bir bolasi bilan eri haydab yuborgan. Otasining uyiga borsa, yangasi sig‘dirmagan. O‘lar holatda Anjelikaning uyiga kelib qoldi. Ana boshpana bor, qorin g‘ami yo‘q. Bolasi "detdom”da, bugun xabar olib keldi. Xullas, baxtini, tinchini topdi. Yaqinlaridan ko‘rmagan oqibatni ko‘rdi.
-Hozir yoshsizlar. Lekin husn ham o‘tkinchi. Qariganlaringda ham Anjelika boshpana berarmikan?
-Ungacha uylik bo‘lamiz. Biz ham Anjelika darajasiga borib, yosh-yosh qizlarga boshpana beramiz.
-Zulya, Anjelikaning ham qulog‘i qiziyotgandir. Hozir kelib qolsa bormi?
-Xumor bilan Ayshani olib molga ketgan. 2-3 kunda qaytib kelmasa kerak. Do‘ndiqchaga pardoz-andoz qilish ortiqcha ekan. Husni yetarli.
-Ha, xudo qarashgan ekan.
Shu payt eshik taqilladi. Badr qizlarni dasturxonga taklif qildi. Ular chiqishdi. Baxtiyor menga ovqat keltirdi. Yon xonada bo‘layotgan shovqin menga sira yoqmasdi. Ovqatga ham qaramay, u yoq-buyoqqa yura boshladim. Zanjirning ovozi "sharaq-shuruq” qilib ularning hiring-hiringini bosib ketardi.
-O‘tirmaydigan bo‘lib qoldingmi? Zanjir ovozi badimga urdi-ku,-dedi Badr kelib bir lunjida go‘sht chaynagan holda.
-O‘ylayapman. Xalaqit berayapsizlar, -dedim.
-Ko‘pi ketib ozi qoldi. Sen ham "Zargar” bilan shiqinglashib o‘tirishingga.
-Ehtimol,-dedim men va yana yura boshladim.
-Oyog‘idagini yech, Baxtiyor. Hozir qo‘limga erk berib yuboraman.
-Kalit qizlarda, -dedi Baxtiyor.
Bir ozdan so‘ng Badr yana kelib kalitni betimga otib ketdi. Baxtiyor zanjirni yechdi. Qo‘shni xonada musiqa ovozi avjga chiqdi.
-Seni kishandan butkul ozod qilolsam qaniydi. Kel, ovqatni keyinroq yeysan. Senga chil berishni, orqadan hujum qilishni o‘rgataman.
Men rozi bo‘ldim. Bir soat chamasi ovoz chiqarmay ohista shug‘ullandik. Ishqilib foydasi tegsa yaxshi-da. Baxtiyor ovqatni qayta isitib keldi. Narigi xonadagi bazm uzoq davom etdi. Qizlarning taqdirini o‘ylab-o‘ylab ko‘zim ilinibdi. Tushimda dadajonim, Rasul do‘xtirni ko‘rdim. Ular militsiya kiyimida kelishibdi va oyog‘imga o‘rab tashlangan kishanni yechibdilar. Men hargiz olib ketinglar, ular yana zanjirlashadi, desam ham ortga qaramay tashlab ketishdi. Yig‘lab-yig‘lab qolaverdim.
-Hoy do‘ndiqcha, senga nima bo‘ldi, ko‘zingni och.
Oyxumorning turtkilashidan uyg‘onib ketdim.
-Buncha baqirding. Alahsirabsanda. "Meni tashlab ketmang, dadajon” -deding nuqul.
Yuzim jiqqa yosh. Men o‘ngimda ham yig‘labman.
-Bo‘ldi, Oyxumor opa, boshqa gapirmang. Tushim esimdan chiqib ketadi, dedim va bir boshidan eslashga, ta’birlashga urindim. Tushni ko‘rguncha qancha azoblangan bo‘lsam-da, uni xayrli ekanligini dildan his etib turardim. O‘rnimdan turib, muzdek suvga yuzimni yuvdim. Demak, inson dunyodan o‘tgandan keyin ham bola-chaqasini yo‘qlab turarkan. Ey xudo, tushim o‘ngidan kelsin. Bu odamkushlarning qo‘lidan eson-omon qutqar. Tokaygacha zo‘rlikning qo‘li baland keladi. Axir Olyalar, Zulyalar ko‘payib ketmayaptimi? Meni aya, meni ulardan qizg‘on. Iltijolarim ko‘p edi. Faqat beton devorlarni teshib o‘tib, Ollohga yetib borarmikan? Bechora akam or-nomusdan yetti bukilib, meni izlayotgandir. Rashiddek "singlim o‘lishi kerak” deb o‘ylayotganmikan? Toshkent ko‘chalarida rasmimni ko‘tarib zoru-sarson yurganmikan? Eh, o‘g‘il bola bo‘lib tug‘ilganimda edi. Nailoj. Bugun 4 dekabr. Qish fasli ham kirib keldi. Sinfdoshlarim yangi yil haqida she’r izlashayotgandir. Har yili men qorqiz bo‘lardim. Bu yil kim bo‘larkan? Ularga maza. Men kabi jar yoqasida turganlari yo‘q. Cho‘kayotgan odam xasga yopishadi, deganidek men ham ko‘rgan tushimga ishonayapman. Zora farishtalar "omin” desa. Ayam qorong‘uda yursang, "Bismillohir rahmonir rahim. Lohavlohu vala quvvata illo-billo ali- yil azim” degancha ikki yelkangdan oshirib "suf” de, deganlari yodimga tushdi. Garchi tong otib kelayotgan bo‘l- sa-da, men qorong‘ulik qa’rida edim. To‘g‘rimi, yo‘qmi shu oyatni bilganimcha pichirlab-pichirlab xonaga kirdim. Dilim ravshan bo‘ldi. O‘ylovdanmi, uyqusizlikdanmi ko‘zlari qizargan Baxtiyorga: "Men sizga ishonaman” dedim astagina. Qarovullarim ko‘payib ketibdi. Har qadamda bitta. Qizlar ham izma-iz yuribdi.
-«Pioner», tezroq choyingni ich, ish ko‘p -dedi Zulya.
Ana, yana bitta laqab orttirdim. «Pioner»mish.
-Xo‘sh, «komsomolka»lar, menda nima ishlaring bor? Agar o‘zlaringga o‘xshab ola-bujur qilib qo‘ymoqchi bo‘lsalaring, xomtama bo‘lmanglar. Zinhor bu niyatlaringga yetolmaysanlar. Mana bu upa-eliklaring ham o‘zlaringga siylov. Hali men yoshlik qilaman.
-Do‘ndiqcha, sen bizni ranjitma, biz seni... Axir xizmatdagi odamlarmiz. Ozgina bo‘lsayam qo‘limiz tekkani bilinishi kerak. Bizga katta pul berilgan. Keyin Danil bilan Mishaning kaltaklariga dosh berish qiyin. Bizgayam rahming kelsin.
Qizlar bilan "san-man”ga borib o‘tirishimning foydasi yo‘q edi. Ular olib kelgan qimmatbaho shampunni olib yuvinishga ketdim. Har qanday sharoitda ham men pok bo‘lishim kerak. Axir bu kunni men ham kutayapman. Baxtiyorga qo‘shib narkoman "Zargar” huzuriga yuborishsa, yo‘lda ikkovimiz u yog‘ini hal qilamiz. Baxtiyor paysalga solsa, yakka o‘zim kurashaman. Nasib bo‘lsa bu banditlardan qutulsam, Qarshiga chopaman. Hali bu shahardan bir kun uzoqlashmagan edim. Mana, 10 kun o‘tibdi. Men uchun 10 yildek tuyulayapti. Qishda ham quyoshi charaqlab turadigan Qarshini sog‘indim, onajonimni, sinfdoshlarimni. Lekin qaytish menga oson bo‘lmaydi. O‘sha yerda Rasul do‘xtirning oilasiga ko‘zim tushadi, beva qolgan onamning g‘amgin chehrasiga qarash oson emas. Uyimiz huvillab qolgandir. Darvoqe, ulardan qutulib qochsam, yo‘l pulini nima qilaman? Baxtiyorda ham pul bormi, yo‘qmi? Eh, kallavaram! Qutulsam, darhol militsiyaga habar beraman. Bu yerdagi hangomalar fosh bo‘lishi kerak. Qolaversa, o‘n kun daydib borgan qizni uydagilar, qo‘ni-qo‘shnilar nima deyishadi. Ko‘ngil shunchalik keng ekanki, birdaniga ham quvonch, ham xavotir, ham g‘ussa sig‘averarkan. Ko‘nglimning tub-tubida esa yana bir shayton bor ediki, u Xolida, o‘n kundan beri banditlarning tilidan tushmagan, necha gul qizlarni baxti qaro qilgan, jinoyatlari fosh bo‘lmay kelayotgan "Zargar” - ya’ni odam qiyofasidagi maxluq bilan uchrashgin. Kenagasbegim xonning qulog‘iga simob quyib o‘ldirganidek, sen ham o‘ch olsang "Zargar”dan ol. Osilsang baland dorga osil, derdi.
-Do‘ndiqcha, suvga tushib ketdingmi, bo‘la qol, -dedi Zulya.
Suv rohatijon, deganlaridek sira vannadan chiqqim kelmasdi. Xayollarim osmondagi oppoq bulutlardek tarqoq edi.
-Bu kiyimlaringni kiyma.
-Kiyimim bu yerda qolib ketishini istamayman.
-Voy bu, kiyilaverib yag‘iri chiqib ketgan-ku. Qo‘rqma, selofanga joylab olib boramiz, shu eski matohingni, -dedi Zulya.
Ular men uchun ko‘ylaklar xarid qilishgan ekan. Birini tanla, deb shart qo‘yishdi. Men qochish va harakatlanish uchun qulay bo‘lgan kofta, shim va jaketdan iborat "troyka”ni tanladim. Yarim soat ichida ular meni kiyintirib bo‘lishdi. Faqat upa-elik surtgani qo‘ymadim.
-Senga biz kecha ishq darsini o‘tishimiz kerak edi. Badr shilqim xalal berdi. Bilasanmi, erkak kishiga yoqish uchun ayol nimalarga e’tibor berishi kerak? Avvalo…
-O‘chir, birinchidan Zulya, menga nasihatlaring kerak emas. Ikkinchidan men "Zargar”ga yoqmoqchi ham emasman. Uyimni sog‘indim. Uyga ketishga taraddud ko‘rayapman.
-Xom xayol ekansan. Shunchalik go‘l, sodda odamlarning asirasiman, deb o‘ylaysanmi? Ixtiyoring. Xayolingda yuz marta uyinga bormaysanmi? Atrofingda yurganlar qilni qirq yoradiganlardan.Anoyi, deb o‘ylama. Yoki ko‘z yoshi qilsam rahmi keladi, degan o‘ydamisan? Aksincha, huzur qiladi.
Eshik ochilib, Rashid kirib keldi. U menga boshdan oyoq razm solib qoniqish hosil qildi, shekilli, ikki qo‘li bilan ikki qizning belidan quchib o‘pib qo‘ydi.
-Malades, bergan pulimni halollabsizlar, Zulya, vaziyat o‘zgardi. Tushdan keyin qizni olib boramiz. Tezlashtirmasak bizning makonimiz kuzatuvda, shekilli. Hozir Baxtiyorga topshiriq beraman. U do‘konga chiqib, ul-bul xarid qiladi. Bir piyola choy ichib keyin yo‘lga tushamiz.
-Saxiysiz-ku, aka.
-Endi qiz chiqarish quruq bo‘lmaydi-da. Baxti, baqqa ke. Bozorlik qilib kel. Tushlik qilib olaylik. Mana pul. Faqat sen qidiruvda emassan. Emin-erkin borib kelaver.
-Xo‘p, shef, -dedi Baxtiyor va menga bir zum tikilib qoldi.
-Tezlashtir, bratishka.
-Ketayapman.
Baxtiyor chiqib ketishi bilan Rashidning buyrug‘i o‘zgardi. Bu haqiqatdan ham tulkidan ayyor ekan.
-Hozir shef telefon qildi. Mashina keldi. Sizlar bilan faqat men boraman. Baxtiyor bu qizga oshiq. Bir nimani o‘ylab yuribdi. Uni chalg‘itish uchun do‘konga jo‘natdim. Sen, qiz, yo‘lda qiliq chiqarma. Birdan bo‘g‘izlab tashlayman. Aqlligina bo‘l. "Zargar”ga ham yomon gapirma. Agar o‘lging kelayotgan bo‘lsa ixtiyoring.
Bu gapdan keyin bo‘shashib ketdim. Baxtiyor birga bormaydi. Bir o‘zim. Voy, tulkiyey. Barini bilib yurgan ekan-da. Endi nima qilaman? Fikrlarim chuvalashib ketdi. Shoshilganda "labbay” topilmaydi, deganidek, biror fikr miyamga kelmas edi. Men o‘z xayolim bilan band. Qizlar meni zinadan tushirishayapti. Badr orqamdan, Rashid oldimdan ketayapti. Badr ham qizlarning bo‘yog‘idan foydalanibdimi, sochi, kiprigi, mo‘ylabigacha oqqa bo‘yalgan. Qidiruvda bo‘lganligi uchunmi bu dahmaza. Yo‘lak oldida mashina, oynasi qora, inomarka. Yashin tezligida mashinaga o‘tirg‘izishdi. Skameykada 2-3 ta ayol pista chaqib o‘tiribdi. Odamlar buncha beparvo. Bular kim, qaysi xonadan tushishayapti deb qiziqishmaydiyam. Badr ortga qaytdi. Zulya bilan Olya ikki yonimdan o‘tirdi. Ikkalasining ham qo‘lida cho‘ntak pichog‘i. Haydovchi xuddi robotdek "qilt” etmay o‘tiribdi. Qora kostyum-shim, qora ko‘zoynak unga vahshiyona tus berayotgandek. Eh, Baxtiyor, shuncha kun meni aldading. Mana, endi ilojsizman. Vaziyatmish. Bular vaziyat tayyorlab berisharmidi? Ana endi ajdahoning komiga tortishayapti.
Dadajonim, tushlarimga nega kirdingiz? Axir bu tushga shunchalik ishonuvdim-ku. Men unsiz yig‘lardim. Buncha ojizman, buncha chorasizman? Nega dunyoga keltirdingiz, onajon? Shu iflos banditlar uchun oq yuvib, oq taradingizmi?
Yo‘llar keng, chiroyli. Mashinalar serqatnov. Ahyon-ahyon televizorda ko‘rgan joylarga ko‘zim tushadi. Yozuvlarga qarab Mirzo Ulug‘bek tumani hududida ketayotganimizni bildim. Nihoyat o‘sha Anjelika tasvirlagan do‘kon va yo‘llarning ikki tomonidagi biri sipo, biri hashamatli uylar ko‘rindi. Biz oq uy tarafga burildik. Yana o‘sha tezlik bilan mashinadan tushdik. Katta darvoza knopka bilan harakatlanarkan. Ichkariga kirdik. Qizlar meni ko‘tarib chopishayotgandek ikki qo‘limga yopishishgan. Oyog‘im yerga bir tegadi, bir tegmaydi. Katta aylana zal, o‘rtada zinapoya ikki tomonga yo‘l boshlagan. Biz ikkinchi qavatga ko‘tarildik. To‘g‘ridagi xonaga olib kirishdi. Juda katta, keng xona, gilamlarga oyoq bossangiz qalinligidan oyoq ko‘rinmay ketadi. Yumshoqqina. Ne ajabki, shunday bahaybat xonada bilinar-bilinmas bo‘lib yoshi qirqlarga borgan chuvakkina kishi o‘tiribdi. U juda oriq, yonoqlari ichiga kirib ketgan. Sap-sariq, sochlari qoshi ustigacha yetib kelgan. Anjelika haq. Uning nigohi o‘tkir, burgutqarash. Faqat ko‘zigina unga salobat bag‘ishlaydi. Demak, u "Zargar”. Mening kushandam. Yonida qop-qora it erkalanib turibdi. It ham bizga sinchkov tikiladi. Egasining bir imosiga mahtal.
-Men sen bilan bahorda uchrashmoqchiydim. Chunki bahor ishq fasli. Sabrim chadamadi. Ertani ham kutolmadim. Qishda ham issiq xonada g‘uncha ochilaveradi. Shoshganim behuda emas, do‘ndiqcha. Seni shunday atasharkan. Bu laqab menga yoqdi. Sen bu zerikarli binoga fayz kiritasan. Agar o‘jarlik qilmasang, seni Anjelikaning do‘zaxiga tashlamayman. Senga nikoh o‘qitib uylanaman. Hozirgacha qancha ayollar bu baxtga erishishni orzu qilgan.
U ko‘zining pasti bilan Rashidga sinovchan tikildi.
-Rashid mullaga odam yubor. Sen bizni shod qilding. Diding baland ekan. Eshigim sen uchun hamisha ochiq. Birov mushugingni "pisht” desa murojaat qilaver. Qizlar, sizlar ham boraveringlar. Anjelika safardan qaytsa, undan minnatdor ekanligimni aytinglar.
Hamma ketdi. Qulay fursat. Biroq it mendan ko‘z uzmay turibdi. "Zargar” knopkani bosdi. Eshikdan 35 yoshlardagi to‘laroq, qosh-ko‘ziga surma tortilgan, qoramag‘iz ayol kirib keldi.
-Farida opa, onamning bir armoni bor edi. O‘g‘lim, orqa-olding chimildiq ko‘rmadi. Sayoq yurding. Nikohingga birorta qizni olmading, deb koyirdilar. Chimildiq tayyorlang. Hozir mulla keladi. Men bu qizga uylanaman.
-Xo‘p bo‘ladi, to‘y bo‘larkan-da, -dedi ayol va menga bir qarab chiqib ketdi.
-Yaqinroq kel! Divanga o‘tir. Sen endi shu uyni bekasisan. Boylik ham, atrofingdagi yalang‘och ayollar ham, aroq, nasha ham ba’zan bezitarkan. Oddiygina odam bo‘lib yashagim kelib qoldi. Ismsiz laqab bilan yashash ham jonga tegdi. Hamma narsamni sotib, seni oldimga olaman-da, dunyoning eng go‘zal makoniga borib yashayman. Shvetsariya yoki Parij, Rim. Albatta, mening sadoqatli do‘stim "Bars” ham biz bilan ketadi. Garchi egni-boshim toza, uyim ozoda bo‘lsa-da, men isqirt olamda yashayapman. Bu olam oldida shunchalik beg‘uborsanki, qo‘l tekkizishdan cho‘chiyapman. Bu his-tuyg‘ular meni birinchi marta bezovta qilayapti. Namuncha xo‘mrayasan? Men seni gala itning oldidan tortib oldim-ku? Mullaga shipshimasam, sen bir kechada xarob bo‘larding.
-Meni uyga jo‘natib yuboring. Yana bir yaxshilik qiling, iltimos.
-Ey qiz, dunyoda menchalik xudbin inson bo‘lmasa kerak. Men faqat o‘zimni o‘ylayman. O‘zimga taalluqli narsadan voz kecholmayman. O‘zgaga taalluqli chiroyliroq narsa yoqib qolsa, tortib olaman. Sen menikisan. Sen allaqachon og‘ushimda bo‘larding. Bir bor xudoning ra’yiga qarab, nikoh o‘qitay-chi. Bars, uni yonimga keltir. Uyalayapti, -dedi u meni ko‘rsatib. It xuddi tushungandek "Zargar”ni aylanib o‘tib, orqa tomonimdan xezlandi. Qo‘rqib, uy to‘riga yugurdim. Mana, "Zargar” bilan oramiz ikki qadam. U menga termulgani-termulgan.
-Mulla kechikdimi? Keyin ham nikoh o‘qitaveramiz, -dedi u va o‘rnidan turmoqchi bo‘ldi. Shu payt, aytsam ishonmaysiz, eshikni kimdir tepib ochdi. 4-5 ta militsiya xodimlari kirib keldi. YO Xudo, karomatingdan o‘rgilay. Sen borsan. Meni bir lahza ham unutmading. Men ham sendan najot kutdim.
To‘laroqdan kelgan militsioner "Zargar”ning "Bars, bos” deb bergan buyrug‘ini eshitiboq, itni otib tashladi. Eshikdan kirib kelgan ikki barzangi bilan ham olishuv bo‘ldi. Ularni kishanlashgach:
-Sen qo‘lga tushding, Hasan Suyarov. Ukang Husan ham qo‘lga olingan, -dedi.
-Xoin kim, qani meni qo‘riqchilarim? "Zargar” yonidagi knopkani bosmoqchi bo‘ldi.
-Uy qurshovda. Sen yolg‘izsan. Qarshilik ko‘rsatib o‘tirma. Yana o‘sha militsioner o‘q uzdi. Qo‘lidan jarohatlangan "Zargar” meni ildamlik bilan o‘ziga tortdi. Bo‘ynimdan mahkam ushlab oldi.
-Qimirlasalaring qizni o‘ldiraman.
U qo‘liga qayerdandir pichoq olibdi. Meni orqaga sudrardi. Birdan Anjelikaning "yer osti yo‘li narigi uyga olib boradi, bu yo‘lning eshigi o‘z xonasida” degani yodimga tushdi. Agar biz yo‘lga tushsak, yana militsionerlar izni yo‘qotishadi. Organ xodimlari noiloj qolishadi. Ular meni ayab turishgani bilinib turardi. Baxtiyor aytgan vaziyat shu emasmi? "Zargar” gilam ustini oyog‘i bilan paypaslayotganda men uning pichoq ushlagan qo‘lidan tishlab oldim va Baxtiyor o‘rgatgan "chil” usulini qo‘lladim. Mening qarshiligimni kutmagan, g‘aflatda qolgan "Zargar” oyog‘im ostiga yiqilib tushdi. Men uni tepishdan o‘zimni to‘xtatolmasdim. Yigitlar ildam kelib uning qo‘liga kishan solishdi. Rangi oqarib ketgan "Zargar” menga qahr bilan qaradi va so‘kindi. U xodimlardan faqat xoinning ismini aytishlarini talab qilardi. Olib ketishayotganda eshik oldida yotgan itiga qaradi. Og‘ir xo‘rsindi. Shu lahza Farida opa chimildiq ko‘tarib keldi va hayronu lol qarab qoldi. "Zargar” uning qo‘lidagi atlas matoga ayanchli tikildi va "Onamning armoni ushalmadi. Kelin bexosiyat keldi”, -dedi. Men ozod edim. Men kalxat changalidan oson qutuldim. Bari ko‘z ochib yumguncha sodir bo‘ldi. Aynan endi qutulib ketish haqida o‘ylamay qo‘ygan paytimda-ya. O‘kirib yig‘lab yubordim. To‘g‘risi, o‘sha militsiya xodimi dadajonimga juda o‘xshardi. Yoshi ham to‘g‘ri kelardi. U sochlarimdan silab "kechikmadikmi, bolajonim” dedi. Ko‘zlarida hayajon bor edi.
I-Kechikmadingiz, biroq men sizlarni o‘n yildan beri kutayotgandekman, -dedim.
-U senga qo‘l tekkizgani yo‘qmi, ona qizim?
-Yo‘q, xavotirlanmang. Negadir mulla kechikdi. Bu ham mening baxtim.
-Mana bu kishi tergovchi Sa’dullayev. Suhbatlashib tur. Biz uyni tintuv qilishimiz kerak.
-"Zargar”ning yer osti yo‘li bor. Yo‘lning narigi yog‘idagi uy ham shuniki.
-Bilamiz. Bizda uyning sxemasi bor.
-Sizlarga Baxtiyor aytdimi?
-Yo‘q. Bizga o‘zing qamalgan uyni ko‘rsatasan. Keyin suhbatlashamiz.
Tergovchi ohorlik kiyingan. Hamma formada bo‘lsa, u kishi kostyum-shimda. Galstuk taqib olgan. Qorachadan kelgan kishi ekan. U telefon orqali yana bir guruh operativ xodimlar berilishini so‘radi.
-Hali sen bilan uzoq gaplashamiz, Xolida. Hozircha dam olib tur, -dedi muloyimgina.
Men bu uyda bir minut ham turgim yo‘qligini aytdim.
-Hozir. Guruh yetib kelsa, o‘sha uyga boramiz.
-Qarshiga ketishni istayman. Menga ozroq pul berib turing. Chaqirganingizda qarzimni uzaman, -dedim.
-Mayli. Biroq kemaga tushganning joni bir. Shoshilma, -dedi tergovchi. Divanga o‘tirib o‘yga toldim. Anjelika qo‘rqib gapirib bergan, Rashid bir gapiga ilhaq bo‘lgan "narko qiroli” osonlikcha taslim bo‘ldi-ku. Har qalay u g‘aflatda qoldi. Uni kim sotdiykan? Bu savol meni ham qiziqtirardi.
Kim meni qutqardi? Kim "Zargar”ni sotdi? Voqealarni kutilmaganda, juda tez sodir bo‘lgani meni shoshirib qo‘ydi. Bundan o‘n kun oldin ham xuddi shunday aqlim shoshgan edi. Bir necha daqiqalar ichida Rasul do‘xtir o‘lgan va men asiraga aylangan edim. Men endi bir daqiqa ham inson umrini alg‘ov-dalg‘ov qilib yuborishi, yoinki halovat ato etishi mumkinligiga ishonardim. Agar Baxtiyor bo‘lmasa, ertangi kunga umidlantirmasa, o‘shalarga qarshi olishishga undamasa, men ham ba’zi xotin-qizlarga o‘xshab o‘z jonimga qasd qilishni yagona yo‘l, deb bilgan bo‘larmidim. O‘n kun shu do‘zax olovida kuyib kul bo‘lmaslikdan meni Baxtiyor asradi. Ko‘ngil qursin. Mening xaloskorim Baxtiyor bo‘lishini buncha istamasa. Ehtimol, u ham do‘konlarda sang‘ib yurgandir. Men tergovchining "Neksiya”sida o‘tirib, tezkor guruh vakillarining ishini kuzatdim. Militsiyada ishlash ham oson emas ekan. Ular to "Zargar”ning xonasiga kirguncha ham necha mushtumzo‘rlar bilan olishgan. O‘ntacha odamning qo‘liga kishan solingan holda maxbuslar mashinasiga mindirilganligini o‘z ko‘zim bilan ko‘rdim. Uyni tintuv qilishga ham ikki soatlar vaqt ketdi-yov. Uydan nasha topilgani haqida ham tergovchiga ma’lum qilishdi. Narkoqiroliman, deb kekirdagini cho‘zib yurgan bu naynovning holiga maymunlar yig‘ladi. To‘y qilarmish, chimildiq ko‘rarmish. Qiziq, nega mulla kechikdi? Rashid jo‘natmadimikan? "Zargar”ning haydovchisi ham negadir qaytmadi. Har qalay tushim o‘ngidan keldi. Dadajonimning ruhi meni qo‘lladi. Biroq huvullagan o‘sha uyda dadamsiz qanday yasharkanman? Men ikki insonning o‘limiga aybsiz aybdor bo‘lib qoldim-ku. Hali qancha ta’na-dashnomni ham ko‘tarishim kerak. O‘n kun uyidan chiqib ketgan, banditlarning qo‘lida bo‘lgan, degan malomatlar toshi ham boshimni yorishga shay. Skameykada o‘tirib, kuni bo‘yi g‘iybat so‘zlar bilan hovurini bosadigan ayollar ham ancha kun saqich qilib chaynaydigan mavzu bo‘ldi. Har qalay, xudoning oldida pokman-ku.
Tergovchi va ikki militsiya mashinaga o‘tirdi. Qolganlari toshkentliklar ekan. Demak, Toshkentga "Neksiya”da kelgandim, "Neksiya”da qaytarkanman. Qaytish nasib etganiga ming shukur. Jonim chiqsa ham kindik qonim tomgan joyda chiqsin.
Qoraqamishga yo‘l oldik. Ular mendan yo‘lni so‘rasa, qanday qilaman, o‘n kun turgan joyingni bilmaysanmi, deyishadi, deb cho‘chib turgandim. Biroq, ular hech adashmay uyni topib kelishdi. Demak, "Zargar”ning koshonasini ham, Rashidning makonini ham aniq bilgan odam aytgan. Baxtiyor bilan Ernest "Zargar” haqida ko‘p narsa bilmas edi. Faqat Anjelika va Rashid uning makoni, sir-asroridan voqif edi. O‘ylab o‘yimga yetolmadim. Manzilga yetib yana bir qiziq holatga duch keldim. Bu yerda ham militsiya xodimlari bor edi. Tergovchi meni ham uyga olib kirdi. Ayrim holatlarni videotasvirga olish kerak ekan. Yaratganning irodasini qarangki, meni zanjirband qilganlar, haqoratlaganlar qo‘llari orqaga qayrilgan holda kishanlangan, tizzalab bosh egib o‘tirishardi.
Hamkasblar ko‘rishishib, bir-birini voqeadan xabardor etishdi. Yarim-yorti eshitgan gaplarimga ko‘ra, meni "Zargar”nikiga olib ketishgandan so‘ng bozor-o‘char qilib qaytgan Baxtiyor qattiq g‘azablanibdi. U hech narsa so‘rab-netib o‘tirmay to‘g‘ri Badr dam olayotgan xonaga kiribdi. Qattiq mushtlashuvdan so‘ng Baxtiyor hushsizlangan Badrni zanjirlab qo‘ygan. Ernest kirib kelib Badrning tarafini olgandan keyin Baxtiyor uni ham urib, qo‘l-oyog‘ini bog‘lab tashlagan. Mullani o‘z xonasida bog‘lab, ustidan qulflagan. Rashid va "Zargar”ning haydovchisi bilan olishuvi eng qiyini bo‘lgan ko‘rinadi. Balki Baxtiyorning menga nisbatan bo‘lgan muhabbati ulardan ustun kelishga yordam bergandir. Oyog‘idan pichoq yegan Baxtiyor hammasini bog‘lab, eshikni qulflab, uchastkovoyga borib axborot beribdi. Militsiya xodimlari "tez yordam” chaqirib, uni shifoxonaga jo‘natishgan va bu yerga yetib kelib "ashaddiy retsidivist”lar deb ataladigan bu guruhni qo‘lga olganlar.
Ular ham mening sog‘-salomatligimdan xursand bo‘lishdi. Rashiddan "Zargar”ning manzilini so‘rab, bilolmay turishgan ekan. Men shu yerda o‘g‘ri bo‘lsa ham Baxtiyorni sevib qolganligimni bildim. Qarang-a, xuddi kinolardagidek, shuncha jinoyatchi bilan yakka o‘zi jang qilibdi. Shuning uchun tezroq shifoxonaga borib, unga tirik ekanligimni bildirgim keldi. Xullas, bu yerdagi voqealarni ipidan-ignasigacha aytib, sizni zeriktirib qo‘ymayin. Organ xodimlari va tergovchi qonun doirasida barcha ishlarni amalga oshirib, yo‘lga hozirlanishdi.
Mashinaga minayotgan Rashid menga qarab:
-Do‘ndiqcha, burgutning changalidan omon qoldingmi? Baxting bor ekan, -dedi. Nazarimda u mening "Zargar”dan qutulganimga suyunayotgandek edi. Badr menga bir qaradi-da:
-Baribir Baxtiyoringni ham oyog‘idan tortaman. Uyam "gulboqqa” tushadigan ishlar qilgan, -dedi. Ernest va mulla bir og‘iz ham gapirmadilar. Bularning orasida eng vahshiysi Badr. Uni ko‘rgani ko‘zim yo‘q.
Sa’dullayevning toshkentlik militsiya xodimlariga qarata:
-Yana bir jinoyat uyasi bor. Bu sizlarning chekingizga tushadi, -degani diqqatimni tortdi. Yana qayerda jinoyat uyasi bor ekan. Izquvarlar balo. Ajelikaning nahs bosgan uyidan ham xabar topishibdi. Tergovchi va militsiya xodimlari ichki ishlar bo‘limiga borib, har-xil qog‘ozlarni to‘ldirishdi. Yana qandaydir operatsiyalar to‘g‘risida suhbatlashishdi.
Gap orasida Danil va Mishaning ismi aytib o‘tildi. Anjelika ham qolmadi. To‘g‘risi, ularning gapiga ko‘pam e’tibor bermadim. Chunki o‘n kundan beri gap poylayverib, asablarim taranglashgan ekan. Boz ustiga ular tezroq ishini tugatishsa-da, menga quvonch va qayg‘u tayyorlab turgan ona shahrim Qarshiga qanot bog‘lab uchsam. Men juda charchagan edim. Tushlik ham qilmaganimiz tufayli ko‘nglim behuzur bo‘layaptimi, bilmayman. Tergovchi va militsiya xodimlari Qarshidagi boshliqlariga operatsiya muvaffaqiyatli o‘tganini, faqat kapitan Rasulov jarohatlanib, shifoxonaga yotqizilganini, ashaddiy retsidivist Rashid Turg‘unov boshchiligidagi jinoiy guruh qo‘lga olinib Toshkent shahridagi hibsxonaga jo‘natilgani haqida axborot berdi. Suhbat oxirida "eng asosiysi biz kechikmadik, qiz sog‘-salomat, -dedi va menga kulimsirab qarab qo‘ydi.
-Qorin, piyoz po‘sti bo‘lib ketdi. Bir tamaddi qilib olib, yo‘lga otlanaylik,-dedi o‘sha dadamga o‘xshab ketadigan mayor Ixtiyor Mirzayev. Chiroyli qurilgan restoranga kirib ovqatlandik. So‘ng mashinaga o‘tirdik. Men oldingi o‘rindiqqa, tergovchi va Mirzayev orqa o‘rindiqqa joylashdik. Haydovchining ismi Tursunboy ekan. U ham formada.
-Jiyan, mana bu furashkani ushlab ket, -dedi u mashinani boshqararkan. Menga juda katta topshiriq berilgandek furashkani ehtiyotkorona ushladim. Biram chiroyli, biram salobatli. Bu Baxtiyorga ham juda yarashardi. Biroq u o‘tmishiga dog‘ tushirgan. Bu dog‘ bir umr unga halaqit bersa kerak.
-Rasulovning o‘rni bo‘sh qoldi-da, -dedi Mirzayev xo‘rsinib.
-Bir-ikki kunda otdek bo‘lib ketadi,- dedi tergovchi.
Hamma horg‘in. Suhbat ham hech kimga yoqmaydi. Hamma mudrab borayapti. Ishqilib, haydovchi uxlab qolmasin. Uyga qaytayotganimdan xursand bo‘lsam-da, negadir yuragim uvishib borardi. Uydagilar qanday kutib olarkan? Rasul do‘xtirning xotini sochimni bittalab yulmasmikan? Akam nima deydi? Baribir yoshgina bu boshim xam bo‘ldi-da. Shuncha odam men uchun ovorai-sargardon. Yaxshiyam militsiya bor, izquvarlar bor. Bo‘lmasa, meni hozir "Zargar” xarob qilgan bo‘lardi. O‘zicha gala o‘g‘rini yig‘ib to‘y qilarmidi? Men undan qutulolmas edim. Itning o‘ziyoq qonsirab, egasining imosiga mahtal bo‘lib turgandi. Meni itga talatardi. Ismi Hasan ekan. Uning qiyofadoshi-ukasi ekan-da. Anjelika bu sirdan bexabarligi uchun aytmagandir. Egizak jinoyatchilar. Ularni poytaxt qamoqxonasiga jo‘natishdi. Hozir Anjelikaning uyida ham to‘s-to‘polondir. Misha va Danil ham qo‘lga olingan bo‘lsa, odamlar kattakon jinoiy guruhdan qutulardilar. Eng asosiysi, endi begunoh o‘lgan Rasul do‘xtirning qotillari fosh bo‘ladi.
Qosh qorayganda Samarqandga yetib keldik. Yo‘lga chiqqanimizdan oppoq qor yog‘a boshlagandi. Ancha qalinlashib qoldi. Yana o‘sha tojikcha-o‘zbekcha gaplar bilan bir to‘da qiz non ko‘tarib yo‘lda turishibdi. Yo‘lning ikki tomonida joylashgan do‘konlar chirog‘i yo‘lni yoritgan. Chiroyli qilib terilgan shirinliklar, teshik kulchalarga qarab, uyga nimadir olib borgim keldi. Biroq yonimda sariq chaqa yo‘q. Mashinamiz to‘xtadi. Tergovchi "Samarqandning nonidan olmasak bo‘lmaydi. Mozorbosdi”, -dedi. Ular o‘ttiztacha non olishdi. Menga ham 4 tasini berishdi. Kiyimlarim solingan selofanga joylab, rahmat aytdim. Qarshida qor emas, yomg‘ir yog‘ayotgan ekan. Qorong‘uda qadamlarim uzilgan shahrimga yana qorong‘uda kirib keldim. O‘sha tunda chopgan joylar, do‘xtir boboni tepishgan yer, ana, "Sanam” fabrikasi. Baridan o‘tdik. Tomog‘imga tosh tiqilgandek o‘kirib yig‘lab yubordim. Mana bizning "dom”mimiz. Uyimizning chirog‘i yoniq. Chiroq nuri zimis-ton ko‘nglimni yoritgandek bo‘ldi. Mashinadan tushdik. Yomg‘ir tomchilari ko‘z yoshimga qo‘shilib ketdi. Men uyga qarab chopib borishni qanchalik istamay, oyoqlarim bo‘ysunmasdi. Tergovchi holimni tushungandek qo‘limdan ushladi: "Yur, qizim, onang, akang diydoringga zor! Bu tun yaxshilab dam ol. Ertaga soat 10.00 da shahar prokuraturasiga onang bilan borasan. Xo‘pmi?”
-Men haqimda sizga kim axborot berdi? Baxtiyor emas ekan. Unda kim?
-Ertaga gaplashamiz. Hozir seni uyingdagilarga topshirib chiqay. Juda charchaganman. Ikki kundan beri men ham uyda yo‘qman.
Men haydovchi va mayorga rahmat aytib, xayrlashdim. Zinadan bir-bir bosib ko‘tarilardik. Qo‘shnilar chiqib qolishini sira istamasdim. Tergovchi eshikni taqillatdi. Ichkaridan chiqqan zaifgina ovoz yuragimni o‘rtab yubordi. "Ayajon, Ayajonim”, deb baqirib yig‘lay boshladim. Ayam bechoragina ham o‘n kun ichida o‘n yilga qaribdi. Azador kiyim momoga aylantirib qo‘ygandek.
Eshikni ochib, menga bir qaradi-da, dabdirab ketdi. Tergovchi ildam ekan. Darhol ushlab oldi. Ikkimiz so‘zsiz bir-birimizning pinjimizga tiqildik. Faqat ko‘z yoshlarimizgina bir-biri bilan so‘ylashayotgandek edi. Tergovchi chiqib ketdi. Dadajonimni yo‘qlab yarim soatlarcha yig‘ladik. Ayam o‘zini tutib oldi. Qo‘l-oyoqlarimni paypaslab ko‘ra boshladi. Salomatligimdan ko‘ngli to‘ldi. Biroq dilida bir savol bor edi - bo‘yi yetgan qizidan xavotir hissi. Ko‘zlarimga qaradi. Lekin nima deb so‘rashning epini qilolmas edi. Ayajonimni ortiq qiynashni istamadim.
-Qo‘rqmang, ayajon, menga hech kim qo‘l tekkizgani yo‘q.
-Bolam, nuridiydam, or-nomusim. Ayam meni bag‘riga qattiqroq tortdi.
-Xudoyim, boringga shukur. Men mushtiparning nolasini tinglabsan. Iloyo, tergovchi bolamning umri uzoq bo‘lsin. Militsiyaga pahmat. Baraka topishsin, - deb onam oshxonaga o‘tdilar.
-Bir piyola issiq choy ich, hozir olib kelaman.
-Men sizning beva bo‘lishingizga, bolalaringiz yetim qolishiga sababchi bo‘ldim. Lekin men bunday bo‘lishini istamagandim, -dedim.
-Do‘xtir buvang har oqshom tushimga kirib, seni so‘raydilar. Xolida keldimi, deydilar. Sen uchun o‘lib ketdilar. Sen ham o‘lsang, shunchaki o‘lib ketganga o‘xshardilar. Men sani o‘g‘irlanganingni bilguncha ko‘p qarg‘adim. Tergovchi tushuntirgandan keyin erim shu qiz uchun jonini beribdimi, tirik qolsin, deb duo qildim. Taqdir ekan-da. Do‘xtir buvangni orqalaridan shuncha bola qoldi. Iz qoldi. San hali juda yosh eding. Uni o‘ldirganlar jazosini olishsa, yuragim ozroq taskin topardi. Kallam qursin, uyga kiringlar.
Biz uyga kirdik. Ayam "Fotiha” surasini pichirlab o‘qidilar. Keyin ayol mendan o‘sha tungi voqeani so‘radi. Bir boshidan aytib berdim. Besh-o‘n daqiqa ichida 10 kunda bo‘lgan hodisani aytishga to‘g‘ri keldi. Jinoyatchilar qo‘lga olinganini aytganimdan so‘ng do‘xtirning ayoli hovuridan tushdi. Piyoladagi choyni bir ho‘pladim. Uyam tomog‘imga tiqildi. Do‘xtirning uyidan tezroq chiqib ketishni juda istardim. Ayamga qarab imo qildim. Ayam:
-Aytganday, Xolida hali tergovchiga uchrashishi kerak, bizga ruxsat bering, -dedilar.
-Yo‘qlab kelganlaring uchun rahmat. Kelib turinglar, -deb kuzatib qo‘ydilar.
-Bechora hokisor ayol. Haliyam "shantaj”ga uchramadik. Og‘ir-vazmin. O‘ylab gapiradi, -dedilar ayam ko‘chaga chiqqanimizdan keyin.
-Men goho shu ayolni ko‘rishdan qo‘rqib o‘lib ketishimga ham rozi bo‘lardim. Yuzma-yuz bo‘ldim. Yaxshi bo‘ldi, -dedim.
Ayam bilan uyga borsak, akam dasturxon yozib, nonushta tayyorlab qo‘ygan ekanlar. Hammamiz bir dasturxon boshida o‘tirdik. Akam ayamga "siz piyoda yurib charchadingiz, Xolida bilan men "boraman” dedilar. Biz shahar prokuraturasiga yetib borganimizda tergovchi xonasida yo‘q ekan.
-Kutib turinglar, -dedi navbatchi militsioner. O‘n daqiqalardan keyin Sa’dullayev kirib keldi.
-Yaxshi dam oldingmi? O‘z uying - o‘lan to‘shagingda, ranging kirib qolibdi. Hozir maktabingga borib, direktoring bilan gaplashib kelayapman. Taqdimnoma kiritdim. Sinfdoshlaring seni rosa sog‘inishibdi. Bugun chuvillashib uyingga kelib qolsa, ajabmas.
Men shu kuni yozma ravishda bo‘lib o‘tgan voqealarni batafsil yozdim. Shundan so‘ng tergovchi menga qarab:
-Seni xaloskoring kim, bilasanmi? -dedi.
-Baxtiyordan boshqa hech kim menga do‘stlik qilmasdi. Yana bilmadim.
-Anjelika.
Tergovchining bu gapiga hayron qoldim. Nahotki, Anjelika. Unga qancha yalinib-yolvorganlarim zoye ketgandi-ku. Tergovchi voqea tafsilotlarini aytib berdi. Anjelika "mol”ga ketgan kun Tojikistonga emas, Surxondaryoga borgan ekan. U yerdagi nashafurush ancha arzon "mol” berishga ko‘nibdi. Yigirma uchta sellofan xaltachadagi geroinni ikki qiz va Anjelika oshqozoniga yutib, qaytishibdi. Poyezd Qarshiga yetar-yetmas ularni sog‘ligi yomonlashibdi. Vokzalda uni va qizlarni tushirib shifoxonaga yotqizishibdi. Shunda Anjelika "Iltimos, hayotimni saqlab qolinglar. Ko‘p sir bilaman”, deb yalinibdi. Sa’dullayev degan tergovchi olib borayotgan ishga oydinlik kiritishi mumkinligini bildirib, uni tezrok, chaqirishlarini so‘rabdi. Tergovchi yetib borguncha do‘xtirlar yetti dona sellofan xaltasini uning oshqozonidan olishibdi. Yana besh dona bor, hayotimni saqlab qolinglar, -debdi Anjelika jovdirab, yig‘larkan. Yana ikki donasini bazur topishibdi. Qolgani oshqozonda yorilib ketgan ekan. O‘lim bilan olishayotgan ayol tergovchiga:
"Men bor yo‘g‘i 17 yil yashabman. Mansabdorning qizi edim. Dadamning dushmanlari mening hayotimni badnom qildi. Dadam nomusga chiday olmay o‘ldi.
Uydan qochib chiqib ketib, bugun shu operatsiya stolida to‘xtabman. Jinoyat, g‘arlik, ifloslik orasida umrim o‘tdi. Hatto qotillikka ham qo‘l urdim. Shunga yarasha bu kun jazoimni olyapman. Ertaga siz izlayotgan Xolidani "Zargar”ning huzuriga olib borishadi. Uni tezroq qutqarmasalaring yana bitta Anjelika ko‘payadi, -debdi. Shundan so‘ng u o‘zini, Rashidni va "Zargarning uyini tasvirlab beribdi. Danil va Mishaning kirdikorlari ham ko‘pligini aytibdi. Anjelikaning ovozini tergovchi magnit lentasiga yozib olgan ekan. Ertalabga yaqin Anjelika jon beribdi. Qizlarning ham oshqozonini tozalashibdi. Ularning ahvoli yaxshiroqmish. Anjelikaning murdasini olib ketishga ham hech kim kelmabdi. Bu yangilikni "hazm” qilishim ancha qiyin bo‘ldi. Qiziq, shuncha odamning boshiga yetgan, gul qizlarning xazon bo‘lishini tomosha qilib huzurlangan yovuz ayol nega menga yordam berdi? O‘lim yoqasida qolganlar ko‘pincha rost so‘zlashadi, hayotini tahlil qilib, savobu gunohni o‘zicha o‘lchab ko‘radi, deganlari rost ekan-da. Demak, Anjelika - mening xaloskorim. Rostdan ham agar u "Zargar”ning qarorgohi qayerdaligini aytmasa, hech kim topolmas edi. Anjelika o‘lgan bo‘lsa, anchagina qizlar boshpanasiz qolibdi-da. Narko qiroli ham, qirolichasi ham tanazzulga yuz tutibdi.
Tergovchining oldidan qaytar ekanman, tuni bilan yoqqan yomg‘irdan shahar havosi musaffolashganini his qildim. Akam bilan beton yo‘lakdan xazonlarni bosib uyga qaytdik. Xullas, mening o‘n kunlik sarguzashtim yakun topdi. Men ko‘ngilsiz holat do‘xtirning xotini bilan to‘qnashish, deb xato o‘ylagan ekanman. Hammasi maktabga borishim bilan boshlandi.
Maktab xotin-qizlar qo‘mitasining raisiga duch keldim.
-Mening xonamga kir, -dedi u.
Xonasiga kirib bir chekkadagi stulga o‘tirdim.
-Har safar majlis qilganimda sanlarga, sayoq yurmalaring, kechasi uydan chiqmalaring, deb umrim o‘tardi. Ana endi butun shaharga ovoza bo‘ldik. Nimaymish, falonchining qizi qochib ketipdiymish. Nimaymish, falonchi maktabning o‘quvchisi jinoyatchilar bilan hamtovoqmish. Odam o‘ldirganmish, degan gaplardan bosh ko‘tarolmay qoldik. O‘sha kuni yigitlar bilan uchrashuvga chiqqan ekansan. Nomusga chidolmay otang o‘ldi, noinsof.
-Zulfiya Sobirovna, sizga noto‘g‘ri ma’lumot yetkazishibdi. Tergovchi kelib, direktorga voqeani tushuntirib bergan. Mening gunohim yo‘q.
-Sayil o‘tgandan keyin bu bahonalar tosh bosmaydi. G‘isht qolipdan ko‘chgan. Qizlar majlisida sani muhokama qilgandik. Endigisiga o‘zing ham ishtirok etasan. Mushtday boshing bilan buzuq yo‘lga kirishga uyalmadingmi? O‘n kun xudodan qaytganlar bilan birga yashaysan-u, sen halol, pokizamisan? Cho‘pchagingni boshqaga ayt. Endi sani ko‘ngling o‘rtansa kuymaydi. Yana sinfdosh qizlarni fikrini chalg‘itma.
Men bu gaplarni eshitib, o‘rnimdan turolmay qoldim. O‘zimni oqlashga ham tuzukroq gap topolmasdim.
-Buzuqlik ko‘chasiga bir marta kirgan odam yana qaytmay qo‘ymaydi.
-Siz inson emas ekansiz. Anjelikadan ham battarsiz. Siz "Zargar”dan ham dahshatlisiz. Shu so‘zlarni qaltirab-qaltirab aytdim-u, yonimdagi stulni ko‘tarib, unga otdim.
-Boshingdan qolsin maktabing, -dedim unga va aylanib o‘tib yuziga ikki shapaloq tushirdim. Bizning shovqinimizni eshitib, sinf rahbarimiz Isoqov domla kirib kelib qoldilar.
-Xolida, jon qizim, eson-omonmisan? To‘rt muchang sog‘mi? Nima shovqin, Zulfiya Sobirovna?
-Bu qizni maktabdan haydash kerak. Xulqi buzilib ketgan. O‘qituvchiga ham qo‘l ko‘taradimi? Men buni endi kechirmayman.
-O‘zingizni bosing. Bu haqda keyin gaplashamiz. Men sinf rahbari sifatida Xolidani himoya qila olaman. Bor, qizim. Ancha darsdan qolib ketding. Eson-omon ko‘zim ko‘zingga tushdi. Xudoga shukur. Yana o‘quvchilarimiz 31 ta bo‘ldi. Boraqol.
Dars jadvaliga qarab, sinfimiz o‘quvchilarini topdim. Sinfdoshlarim meni sovuq kutib olishdi. Eng yaqin dugonam ham, shu paytgacha sevgi izhor qilib kelayotgan sinfdoshim ham istehzo bilan qaradi. Faqat hech kimga qo‘shilmaydigan (bir paytlar uni ustidan kulardim) qiz Luiza o‘rnidan turdi va "Xolida bormisan, o‘rning rosa bilindi, kel, birga o‘tiramiz”, dedi. Shu payt indamas qiz ko‘zimga olovdek ko‘rindi. Indamay yoniga kelib o‘tirdim. Nimalar bo‘lyapti? Endi bir kamim maktabni o‘zgartirishmidi? Sinfdagi sho‘x bolalar meni savolga tutishdi: Banditlar qanaqa ekan? Kuchlimi? Pullari ko‘pmi? Hech kimdan qo‘rqmaydimi? Men javob bermadim. Hozir sumkamni ola solib, uyga ketvorgim kelardi. Kecha katta opam kelganda, bolalik paytdan beri Xolidani kelin qilaman, deb og‘zidan bol tomadigan qo‘shnimiz teskari qaraydigan odat chiqardi, deganda ham bunchalik ta’sirlanmagan edim. Hamma ko‘rguligim o‘tdi, deb o‘ylab, yanglishibman.
Nima qilishim kerak? O‘n kunda yotsirab qolgan sinfdoshlarimga, Zulfiya opaga achchiq qilib o‘zimga o‘t qo‘yaymi? Yo‘q! Shuncha azoblarga dosh berdim. Qirqiga chidab, qirq biriga chidolmaslik bo‘ladi. Men o‘zimni ojizlar safiga qo‘ya olmayman. Sinfdoshlarimni unutaman. Faqat o‘qiyman. Bo‘sh vaqtimda sport bilan shug‘ullanaman, -deb ahd qildim. Zulfiya opa bir haftadan so‘ng xotin-qizlar qo‘mitasi raisligidan olib tashlanadi.
-Xolida, sen qorqiz bo‘lasan, -dedi yetakchimiz Yangi yil arafasida.
-Yuragimga qil sig‘maydi, -dedim. Keyin sinfdoshlarimga bir alam qilsin, deb rozi bo‘ldim. Bilasizmi, Yangi yil bayramini o‘tkazayotganimizda kim keldi? Baxtiyor. U xuddi shahzodalarga o‘xshardi. Dugonalarimga ko‘z-ko‘z qilib, u bilan suhbatlashdim. Uning o‘g‘ri ekanligini ular qaydan ham bilsin.
May oyining 25-kunida sud bo‘lib o‘tdi. O‘ziyam bir hafta cho‘zildi. Men sudda ham guvoh, ham jabrlanuvchi sifatida ishtirok etdim. Yonimda akam bo‘ldilar. Har bir jinoyatchi haqida gap ketganda akam bechora bir sapchib tushardilar. Bu to‘daning qilmishlari juda ko‘p ekan. Eshitib garangsib qoldim. Rashid, Badr oliy jazoga hukm kilindi. Ernest va mulla 20 yil ozodlikdan mahrum bo‘ldi. Baxtiyor to‘g‘risida juda katta tortishuv boshlandi. Advokat ayol qonunni suvdek ichib olgan ekan, prokuror ham unga katta ayb qo‘ymadi.
Qonuniy terminlarni uncha yaxshi eslab qololmadim. Har qalay, Baxtiyor jinoyatning ochilishida faol yordam bergani uchun uning qilmishi ijtimoiy xavfliligini yo‘qotdi, deb e’tirof etildi. Baxtiyorning chin ko‘ngildan pushaymonligini, o‘z ixtiyori bilan aybini bo‘yniga olib arz qilgani tufayli sud uni jazodan ozod qildi. Advokat opa va tergovchi Sa’dullayevning maslahati bilan Baxtiyor merosxo‘rlik huquqini talab qilib, sudga ariza berdi.
Men bitiruv imtihonlarining oxirgisini topshirayotganimda Baxtiyor maktabimizga bir qiz bilan yetaklashib keldi. Qizlarning oldida yer yorilmadi, yerga kirmadim. Shunda uni astoydil sevib qolganimga amin bo‘ldim. Rashkim kelganidan sinfxonamizga yugurib kirib ketdim. O‘g‘ri bo‘lsa ham tegaman, deb ortimdan yugurib yurganlar qancha, degandek tuyulaverdi. Nomard. Darrov topib olibdi-ya. Alam bilan partani mushtlayotganimda ular kirib keldi.
-Xolida, seni singlim bilan tanishtirmoqchiman. Bu gapdan keyin o‘zimga keldim. Yaxshilab qarasam, u Baxtiyorga juda-juda o‘xshar ekan.
-Sendan o‘la-o‘lgunimcha qarzdorman. Agar senga yo‘liqmaganimda bir kuni Rashiddan o‘tadigan jinoyatchi bo‘lib ketardim. Ota-onamdan qolgan yolg‘iz yodgorim - singlim ham arosatda qolib ketardi. Endi bizning o‘z uyimiz, kichkinagina oilamiz bor. Sud ammamdan uyimizni olib berdi. Hozir bizni borligimiz yodiga tushgan tog‘a-xolalarimiz ham zir qatnab qolgan. Sen ham bizning oilamiz a’zosi bo‘lishingni orzu qilaman. Biroq, bu orzuim yulduzlar kabi uzoq. Ularga qo‘lim yetmaganidek, senga ham yetolmayman, deb qo‘rqaman, dedi xomush.
-Nega? -deb yuboribman. Shu payt qiz bo‘l- may bu kuningdan o‘l, sal tilingni tiyib tursang-chi, deydigan odam yo‘q. Men ham, Baxtiyor ham boshi berk ko‘chadan eson-omon chiqdik. Endi baxtli yashashga haqqi- miz bor. Baxtiyorning bu «otashin» nutqidan keyin nima deyishimni bilmay qoldim. O‘ylab-o‘ylab:
-Dadajonim yo‘q bo‘lsa-da, akam bor, ayajonim bor. Ular mening taqdirimni hal qilishadi, -dedim. O‘zimning javobimga o‘zim qoyil qoldim. Asiralik paytimda ont ichgandim. Agar ana shu do‘zaxdan eson-omon chiqsam, jismoniy tarbiya fakultetiga kirib o‘qiyman. Qizlarni sportga qiziqtiraman, hech bo‘lmasa o‘zini o‘zi himoya qilishga o‘rgataman, degandim.
-Baxtiyor aka, men universitetga hujjat topshirmoqchiman, -dedim.
-Albatta, topshir. Singlim ham sen bilan birga topshiradi. Men esa kechki maktabga o‘qib, attestat olmasam bo‘lmaydi, -dedi. Xullas, hayot menga yorug‘ kunlarni va’da qilayotgan edi.
Shodligimdan uchib-qo‘- nib yurgan paytim Toshkentdan chaqiruv qog‘ozi keldi. Bu payt akam o‘qishda edi. Hech oyog‘im tortmadi. Tergovchi Sa’dullayevga ham qog‘oz kelgan ekan. Baxtiyor meni yolg‘iz yuborgisi kelmadi. Uchalamiz ketdik. Yo‘lma-yo‘l endigina xotiramdan o‘chayotgan voqealar yodimga tusha boshladi. Hasan-Husanlarning, ya’ni "Zargar” bilan ukasining jinoiy ishlari ko‘rilayotgan ekan. Men yana jabrlanuvchi bo‘lib ishtirok etdim. Misha va Danilning ishi alohida ko‘rilibdi. Ular ham oliy jazoga tortilibdi. "Zargar”ning qiyofadosh ukasini firibgarlikda ayblashdi. U hech kimni o‘ldirmagan, jinoyat qilmagan, biroq, akasining nomidan ish yuritgan. Akasi bilgan noma’qulchiligini qilishiga imkon yaratgan: "Zargar”ning esa, mol-mulki musodara qi- lindi. O‘zi oliy jazoga hukm etildi. Qaniydi, uni otning dumiga bog‘lab sudrashsa. Sud tugagandan so‘ng, biz Toshkentning ko‘zga ko‘ringan joylarini tomosha qildik. Nazarimda hamma joy jinoyatchilar to‘dasidan qutulgandek edi. Biz bilan bab-baravar halovatini yo‘qotgan tergovchi ham endi dam olsa kerak, deb o‘yladim. Tergovchi:
-Endi armonlaring qolmadi, Xolida. Vaqt ziq. Kecha mittitumanlarimizning birida qotillik jinoyati sodir etilgan. Bir ayol o‘ldirilgan. Izni issig‘ida izlamasak yutqazamiz, -dedi.
Demak, ezgulik va yovuzlik yonma-yon yashaydi, deganlari rost ekan. Har- na bo‘lganda ham tergovchi Sa’dullayev kabilar, militsiya xodimlari bor ekan, ezgulik yengib chiqaveradi.
Qaytishda tergovchi bir shifoxona oldida to‘xtadi. O‘n daqiqalardan so‘ng yoshgina bir yigit bilan chiqib keldi. Bu yigit "Zargar”ning uyi qurshab olinganda jarohatlangan militsiya xodimi ekan.
-Bu biz izlagan va topgan Xolida qizimiz. Yonidagi yigit esa Baxtiyor. U Xolidani olib qochganlardan. Yana olib qochish niyatida, -dedi Sa’dullayev.
Militsioner yigitning sog‘ayib ketganidan juda xursand bo‘ldim.
-Rahmat sizlarga, -dedim.
-Bu bizning burchimiz, -dedi yigit va oldingi o‘rindiqqa joylashdi.
Uyga kelsam, ayam yig‘lab o‘tirgan ekan. Yuragim uvishib ketdi.
-Nega yig‘layapsiz, ayajon? Ayting, -dedim.
-Seni o‘ylab. Ba’mani oiladan sovchi kelayotgan edi. Qo‘shnimiz Farog‘at yo‘ldan ozdiribdi. Dadangning qadrdonlaridan biri o‘g‘liga so‘rayotgan edi. "Ularning qizini xotin qo‘ygan yoki xotini o‘lgan olmasa, yigit kishiga hayf. O‘n kun Toshkanni gullatib kelgan”, -depti.
Biram jahlim chiqib ketdi. Borib qo‘shnimizni xo‘p do‘pposlasammi, deb o‘yladim. Shaytonga "hay” berdim.
-Aya, meni sevgan yigitim bor. Baxtiyor bekorga ortimdan soyadek ergashib yurgani yo‘q. Ko‘nglingiz to‘q bo‘lsin. Men Farog‘at opaning qizidan ko‘ra baxtliroq yashayman, -dedim.
-Betini teskari qilsin Baxtiyoringni. U ham guvoh bo‘lib borgandir, deb indamagandim. Nasli-nasabining tayini bo‘lmasa, ota-onasiz, har ko‘chada sang‘ib yurgan yetim bo‘lsa.
-Aya!
-...
-Agar Baxtiyor bo‘lmasa qizingiz ham bag‘ringizda bo‘lmas edi. Qo‘rquv, umidsizlik meni yengardi. U kurashga chorlamasa, "Zargar”ning qo‘lida suvga tushgan mushukdek "miq” etolmay, qo‘r- quvdan jo‘njikardim. Uyi bor, bittagina singlisi bor. Meni ham dadam yo‘q, onali boylar meni yetimcha deyishsa, sizga og‘ir botmaydimi? Ha, ota-onasi yo‘q. Axir ajal oldida baribir ojizmiz. Qisqasi, agar Baxtiyor bo‘lmasa, menga bu hayotning qizig‘i yo‘q. Molu dunyo, obro‘li xonadon - bular mening orzularim ichida yo‘q. Nozu ne’matga to‘la dasturxon, tilla taqinchoqlar-u, dabdaba egalarining ahvolini ko‘rdim, eshitdim. Ular hamma vaqt oddiygina inson bo‘lishni istab, armon bilan yashagan. Mish-mishlarni aytib, o‘rtangan yuragimga o‘t qo‘ymang. Murabbiyim meni O‘zbekiston chempionatiga tayyorlayapti. Nasib bo‘lsa chempion bo‘laman, -deya bu savolga uzil-kesil javob qaytardim.
-Nima ham deyman. Baxtiyorga unashtirib qo‘ysakkina, bu gap-so‘zlardan qutulamiz. O‘qishingga tayyorlanaver. Shunisiga ham shukur -dedilar.
Xullas, hayotim izga tushdi. Men ham, Baxtiyor ham tengqurlarimiz qatori orzuli dunyoga yana qadam qo‘ydik. Arosatda qolgan qaro kunlarim haqida gapirib, sizni zeriktirib qo‘ymadimmi? Har qanday og‘ir sharoitda ham umid bilan yashash kerak ekan. Noumid shayton. Bu hayot sinovidan o‘rganganim shu bo‘ldi... deya Hafiza Egamberdiyeva o`z hikoyasini yakunlaydi!